Serbest Piyasanın Fiyat Düşürücü Etkisi ve Regülasyon

En sinir olduğum şey, insanların serbest piyasayı "bele serbes, raad, geniş" olarak algılaması ve liberalizmi bunun üzerinden eleştirmesi.

Çok basit 2 örnek vereceğim.

  • Cep telefonu operatörleri.

Bundan 15-20 sene önce (90'lı yıllarda) Turkcell tekel iken, cep telefonu faturası olarak aylık asgari ücret ödeyenler vardı. Sonrasında yeni oyuncular girdi sektöre ve rekabet sayesinde fiyatlar düştü.

Unutmayın ki gsm operatörleri ciddi şekilde denetlenmektedir. Regülasyonlar, faturalı ve faturasız hatların içeriğini denetlemekle birlikte, vas ve diğer katma değerli servislerin de vatandaş düdüklenmeden sunulabilmesini sağlar. 900'lü hatlardaki vurgunları hatırlayın, bugün bu tip legal söğüş sistemleri tamamen bitirilememiş olsa da epey azaldığını söyleyebiliriz. Regülasyon iyidir.

  • Uçak biletleri

Bundan 10-15 sene önce THY Türkiye'deki tek hava yolu firması tekeliyken, Pegasus ve diğer öncü firmalar sayesinde rekabet başladı ve fiyatlar düştü. Yine asgari ücret ile kıyaslayacağım: 2000'li yılların başında 1 İstanbul-İzmir uçak bileti 2 asgari ücret ediyordu. Şu an şanslıysanız otobüs biletinden hallice bir paraya bulabiliyorsunuz o bileti (asgari ücret bölü 10).

Yani neymiş arkadaşlar, serbest piyasa "fakirler ölsün" anlamına gelmiyormuş. Rekabet, doğru ve sağlıklı denetlemelerle olduğunda vatandaşın işine yarıyormuş.

Cep telefonu operatörleri ve uçak biletlerinde olduğu gibi, rekabetle fiyat düşmesinin benzeri yüzde yüz liberal ekonomide her alanda olabilecek bir durumdur. Sağlık sektöründe de olacaktır, eğitim sektöründe de. Kaldı ki zaten var bu sistem, sadece adı konulmamış durumda.

Serbest piyasanın sağlık sektöründeki katastrofik etkisi 2015'te güzel bir sınavdan geçmişti hatırlarsınız: Bir patent şirketi AIDS hastalarının da kullandığı bir ilaç için çok yüksek fiyatlandırma yapmıştı.
http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/09/150922750dolarlikilacsavunma

Buna karşı serbest piyasa ne yaptı? Önce muadil ürün yapmak için teşvik oluştu insanlarda ve birkaç ay sonra 1 dolara bunu satan birisi çıktı: http://www.huffingtonpost.com/entry/daraprim-1-dollar-turing_5629a01be4b0443bb5637b35

Serbest piyasanın kötü örneklerini de size sunabilirim. Hatta bizatihi verdiğim "ilacı tekeline alıp, milleti düdükleme" örneği buna bir örnektir. Kendi kendimi çürütüyorum sanki? Ama yok, benim kafamdaki ideal devlette bir mahkeme çıkıp 'hoop birader, FCC olarak sana bu ilacı satabilirsin ruhsatı verdim ama, eşşeğin kulağına su kaçıracak fiyatta satabilirsin demedim. Öyle kafana göre yükseltemezsin fiyatı, ayılık yapma' diyebilmeliydi... Burada daha tam kararımı veremedim, başka bir zamana bırakıyorum bu tartışmayı.

Bu noktada ise vatandaşa cankurtaran olacak şey: bağımsız, adil mahkemelerdir.

Hukuk sistemi adil biçimde işleyen bir devlet; serbest piyasadaki spekülatif hareketlere, tekelleşmeye müsade etmez.

LDP'nin seçim bildirgesinde şöyle bir ifade yer alıyordu: Vergiler azaltılacak ve hukuk sisteminin görev yapması bu azaltılan vergi kalemlerine rağmen, devam edecek.

  • LDP devletin sadece iç güvenlik, dış güvenlik, adalet ve dışişleri gibi asli görevlerini yapabileceği kadar vergi toplayan gereksiz fazlalıklarından kurtulmuş devlet yapısına inanır.

Regüle edilmiş, adil mahkemelerce ve kurullarca denetlenen serbest piyasa herkese huzur getirir.

Comments

comments powered by Disqus